Prof. Dr. Sedat Sadık KOCA

Akciğer Kanserinde Radyoterapi

Radyoterapi nedir, nasıl oluşur?Radyoterapi kanserli hücrelerin x ışını ya da gama ışını vasıtasıyla ortadan kaldırılmasıdır. X ışını ya da gama ışınını iyonizel radyasyon olarak bir temel başlık altında inceleyebiliriz. İyonizel radyasyon vücuda girdiği zaman hem normal hücreleri hem kanserli hücreleri etkiler ve bu etkilemeler o hücrelerin çekirdeklerindeki DNA'lar üzerinedir, DNA'larda kırık meydana getirir. Kanserli hücrelerin temel görevi kendi yapıları gereği sadece çoğalmaya yöneliktir. Halbuki normal hücreler oluşan DNA kırıklarını tamir edecek mekanizmalara sahiptir. Bu nedenle normal hücreler radyasyonla karşılaştıkları zaman oluşan kırıkları tamir ederler ama kanserli hücreler bu tamiratı yapamadıkları için ölürler. Böylece kanserli hücreler ortadan kalkar, sağlam hücreler kalır. Bu şekilde de hasta pratik olarak tedavi olmuş olur.

Radyoterapi ve kemoterapi arasındaki fark nedir?
Aslında ikisi de çok etkili tedavi yöntemleridir ama şöyle söyleyeyim size; radyoterapi gerçekte cerrahiye benzer bir yöntemdir yani yapıldığı yerde etkilidir. Örneğin hastanın kulağını ışınlıyorsanız iyi ya da kötü bütün etkileri hastanın radyasyona bağlı olarak kulağında görülür. Halbuki ilaç öyle değil. İlaç damardan verildiği için, kana karışarak verildiği için bütün vücutta etkilidir, ikisinin arasındaki fark bu ama ilacın etkisi radyasyon kadar kuvvetli değildir ama bütün vücutta etkilidir. Tersine radyasyon ilaçtan biraz daha etkilidir ama onun da etkisi bütün vücuda yayılmamaktadır, onun için bu iki yöntem genellikle bir arada kullamılarak bir bütün sağlanmaya çalışılır.

Radyoterapi ve kemoterapinin birlikte uygulanması riskli midir?
Kabaca risklidir demek mümkün değil ama birtakım riskler taşıdığını da aklımızda tutmamız lazım. Çünkü ilaç ve ışın birlikte uygulandığı zaman çeşitli organlarda ya da dokularda beklenmedik yan etkilere yol açabilirler. Bu yan etkilerin iyi takip edilmesi lazım, bu anlamda risklidir ama bu yan etkilerin takipleri düzgün yapıldığında, bilen insanlar tarafından uygulandığında ciddi bir problem ortaya çıkmaz.

Radyoterapideki son gelişmeler nelerdir?Radyoterapi gerçekte klinik olduğu kadar teknik bir branş. Bu nedenle teknolojiyle çok yakın ilişkili yani insanın kişisel kabiliyeti kadar kullandığı aletler de bu tedavide etkili. Şöyle söyleyeyim; bugün için günümüzde radyoterapideki temel değişim görüntüleme tekniklerinin anlık olarak ışın tedavisinin içine entegre edilmesi. Yani biz artık ışınladığımız organ ya da dokuları o anki haliyle yani ışınlama sırasındaki haliyle tespit edip ona göre tedavi edebiliyoruz. Bu çok önemli birşey, görerek tedavi etmek. Ezbere tedavi böylece ortadan kalkmış oluyor. Gerçek tümörle sağlam dokular arasındaki ayrım net olarak tedavi sırasında ya da hemen öncesinde, çok kısa bir zaman öncesinde yapılabiliyor. Bunun faydası ne? Tümörün tedavi süresine kadar geçen dönem içinde yerinin değişmesi, normal dokuların biçiminin değişmesi ortadan kalkıyor. Bunu şöyle anlatayım size: örneğin prostat kanserli bir hasta ışınlıyorsunuz. Prostat dokusunun organının önünde mesane var, idrar kesemiz var. Arkasında da rektum dediğimiz kalın bağırsağın son kısmı var. Biliyorsunuz insan idrarı toplanıyor ya da rektumun içinde dışkı olup olmamasına göre, gaz olup olmamasına, rektumun bıyu, şekli, yeri değişebiliyor. Benzer şekilde mesanenin dolu ya da boş olmasına göre şeklin yeri değişiyor.


Radyoterapinin uygulama teknikleri nelerdir?
Radyoterapi uygulama tekniklerini kabaca sınıflandırırsak şöyle sınıflandırabiliriz: bir radyasyon kaynağıyla uygulanan insan arasındaki uzaklık ne kadar, ona bakıp sınıflandırabiliriz yani uzaktan tedavi yapmak ya da doku içine tedavi yapmak gibi sınıflandırabiliriz. Bunlara biz letereterapi diyoruz latince ya da türkçe dışında, diğerine de brakiterapi diyoruz, braki yakın demek latincede. Brakiterapinin birkaç alt grubu da var. İnsanların doğal boşlukları içine radyoaktif maddeleri yerleştirmek gibi. Örneğin kadınlardaki rahim kanserine vajinanın içinden rahimin içine birtakım radyoaktif maddeler yerleştiriyoruz buna brakiterapi deniyor ya da meme için, mesela memenin dokusunun içine özel çubuklarla radyoaktif maddeler yerleştiriyoruz geçici olarak. Bu da intersisel brakiterapi adı alıyor ya da örneğin cilt kanserinde cildin üzerine özel birtakım mulaj dediğimiz kapak gibi birtakım şeyler yaparak oradan ışınlayıp tedavi ediyoruz, bunlara brakiterapi deniyor ama radyoterapinin önemli bir kısmı eksenler tedavi dediğimiz teleterapi dediğimiz yöntemle yapılıyor. Bu teleterapide kullanılan makineler günümüzde kobalt 60 aygıtları çok yaygın olarak kullanılmamakta, kullanımdan kalkmakta. Daha çok deniyer aksiratörler kullanılmakta, liyenaksiratörler bir sürü yeni teknolojilerin gelişmesiyle de çok farklı teknik özelliklere sahip tedaviler yapmak mümkün.


Radyoterapi uygulanacak hasta en çok nelere dikkat etmelidir? 
Radyoterapi uygulanırken dikkat edilmesi gerektiği şeylerin başında ışınlanan bölgenin temiz tutulması gerekiyor. Eskiden bir inanış vardı, hastalar ışınlanırken yıkatmazlardı, yanlış birşey. Cilt üzerindeki bakteriler çoğalıp enfeksiyona yol açıyorlardı ama artık öyle bir kural yok. Hastalar hep ilk bunu sorarlar yıkanmayacak mıyız diye, yalnız yıkanırken ciltlerini tahriş etmemeleri lazım yani lif sürmek gibi, kese yapmak gibi radyoterapi yapılan alanlarda herhangi bir işlem, mekanik tahriş yapmamaları lazım. Onun dışında çok fazla güneşte durmamaları lazım yani eğer yüzünüz ışınlanıyorsa, kolunuz ışınlanıyorsa bu böyle ama göbeğiniz ışınlanıyorsa elbiseniz de üzerinizdeyken günşete durmanızın bir mahsuru yok ama ışınlanmış bir insan o yaz denize girerken çok güneşte kalmaması iyidir, tavsiye edilir.


Onun dışında neye dikkat etmesi lazım?
Karın bölgesi ışınlanan hastaların bağırsaklarında birtakım değişiklikler olabilir, etkilerimiz olabilir. Kolay ishal olur hastalar, o nedenle gaz yapıcı, ishal yapıcı yiyeceklerden uzak durmalarını öneririz. Kemoterapiyle birlikte radyoterapi yapıldığı zaman ilacın da oluşturacağı yan etkileri birlikte değerlendirmek söz konusu. O nedenle her hastanın tedavi sırasında ya da öncesinde doktorundan tedavisiyle ilgili çok ayrıntılı bilgi istemesi en doğrusu. Bütün bunlar bakıldığında eğer kemoterapi de yapılıyorsa hastaların çok yakından kan sayımlarının takip edilmesi lazım çünkü ani ve ciddi bir kan sayımında düşmeye yol açıp onun etkisiyle yeni problemler ortaya çıkabilir.


Radyoterapi tedavisi gören kişi radyasyon taşır mı?
Bizim kullandığımız, yaptığımız radyoterapi yöntemiyle hasta radyasyon etrafa saçmaz. Çünkü bizim kullandığımız radyoaktif maddeler ya da radyasyon ışın şeklindedir ve kullandığımız maddelerin üzeri de kapalıdır. Bu nedenle hasta etrafa bulaştırmaz. Herhangi bir şekilde kana karışmadığı için böyle bir tehlike söz konusu değildir ama nükleer tıp dediğimiz bölümdeki radyoaktif maddelerle yapılan tanı ya da tedavi girişimlerinde böyle bir risk vardır.



Soru-Cevap

Ad Soyad : Sorunuz
Tel :
E-Mail :
Güvenlik Kodu :

Sorularınız

AKCİĞER KANSERİ MERKEZİ
Medical Park Göztepe
E5 Üzeri 23 Nisan Sok. No: 17 Merdivenköy Kadıköy / İstanbul Tel : 0216 468 44 44
E-mail : info@akcigerkanserimerkezi.com
Akciğer Kanseri Akciğer Kanseri Tedavisi Bronkoskopi Şarkı Sözleri Yeni Vidyo Güncel Projeler